الفتال النيسابوري ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )
68
روضة الواعظين و بصيرة المتعظين ( فارسي )
ديدش بار ديگر نزد سدرة المنتهى . » « 1 » حضرت رضا ( ع ) فرمودند : آنچه پس از اين آيه آمده است چگونگى اين رؤيت را نشان مىدهد ، زيرا مىگويد : « تكذيب نكرد دل ، آنچه را ديد . » « 2 » يعنى دل محمد ( ص ) آنچه را چشمهايش ديده بود تكذيب نكرد و و سپس خبر مىدهد كه چه ديده و مىگويد : « به تحقيق ديد از آيتهاى پروردگار كه بزرگست . » « 3 » و ديدار نشانههاى خداوند غير از خداوند است و همانا خداوند فرموده است : و احاطه نمىكنند به او از راه دانش . در حالى كه اگر چشمها او را ببينند به او احاطه پيدا مىكنند . ( 1 ) ابو قره گفت : اين روايت را دروغ بدانم ؟ فرمود : قرآن چنين روايتى را تكذيب مىكند و مورد اجماع مسلمانان است كه از راه دانش نمىتوان به آن احاطه يافت و ديدهها او را در نمىيابند و هيچ چيز چون او نيست . « 4 » ( 2 ) و امام رضا ( ع ) در تفسير اين آيه كه مىفرمايد : « روهايى در آن روز برافروخته و به سوى پروردگارش نگرنده است . » « 5 » فرموده است : يعنى از ديدار پاداشهايى كه خداوند به آنان عنايت مىفرمايد ، برافروختهاند و به پاداش پروردگار خويش مىنگرند . ( 3 ) همچنين امام رضا ( ع ) در تفسير اين آيه كه « ديدهها او را در نمىيابد و او ديدهها را درك مىكند » فرموده است : گمان و انديشهء دلها او را درك نمىكند . چگونه بينش چشمها او را در مىيابد ؟ « 6 » ( 4 ) از امام صادق ( ع ) پرسيده شد كه آيا در قيامت خداوند ديده مىشود ؟ فرمود : خداوند فرخندهتر و بلند مرتبهتر از اين است . همانا چشمها چيزى را مىبيند كه داراى كيفيت و رنگ باشد و حال آنكه خداوند خود آفرينندهء رنگها و كيفيت است .
--> ( 1 ) . آيات 12 ، 14 ، 15 و 18 سورهء پنجاه و سوم است . م . ( 2 ) . آيات 12 ، 14 ، 15 و 18 سورهء پنجاه و سوم است . م . ( 3 ) . آيات 12 ، 14 ، 15 و 18 سورهء پنجاه و سوم است . م . ( 4 ) . اين روايت با سلسلهء اسناد و به همين تفصيل در صفحهء 111 توحيد صدوق و صفحهء 128 جلد اول اصول كافى ، چاپ علميه ، تهران ، آمده است . در آخر روايت تفاوت اندكى دارد كه ابو قره پرسيد : آيا روايات را تكذيب مىكنى ؟ و امام رضا ( ع ) فرمودند : در صورتى كه روايت مخالف قرآن باشد آن را تكذيب مىكنم . م . ( 5 ) . اين موضوع كه منظور نظر به رحمت و نعمت خداوند است در صفحهء 397 جلد 2 تفسير على بن ابراهيم قمى آمده است . طبرسى هم در مجمع البيان مفصل بحث كرده است ، و همين حديث در صفحهء 407 جلد 4 تفسير برهان به روايت جناب عبد العظيم حسنى ، از حضرت رضا ( ع ) آمده است . م . ( 6 ) . اين حديث و حديث ديگرى نظير آن در صفحهء 39 جلد چهارم بحار الانوار ، چاپ آخوندى ، به نقل از توحيد صدوق آمده است . م .